Shell & Turcas ortaklığı, dev rafineri ve boru hattı projeleriyle Türkiye enerji ve petrol sektörünün öncü isimleri arasında yer alan Aksoy Holding Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Aksoy, holdingin dümenini çocuklarından sonra şimdi de üçüncü nesil olan torununa devretmeye hazırlanıyor. TAİDER 14. Ulusal Aile İşletmeleri Zirvesi’nde konuşan Aksoy; Batum’dan Erzurum’a, oradan İstanbul’a uzanan aile serüvenini ve küresel bir enerji aktörüne dönüşen holdingin nesiller arası geçiş modelini anlattı
Akaryakıt dağıtımı, elektrik üretimi, uluslararası enerji ticareti ile turizm ve gayrimenkul yatırımlarıyla Türkiye ekonomisinin stratejik alanlarında faaliyet gösteren Aksoy Holding’in Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Aksoy, Aile İşletmeleri Derneği (TAİDER) tarafından düzenlenen 14. Ulusal Aile İşletmeleri Zirvesi’nde konuştu. Yarım asrı aşan iş hayatında özellikle enerji ve petrol sektöründeki dev yatırımlarıyla tanınan Aksoy, bir aile şirketinin nesiller boyu ayakta kalarak küresel ölçekte varlık göstermesinin temel formülünü “akıl, fedakârlık ve çağın işini yapabilme cesareti” olarak özetledi.
Kendi yaşamından ve holdingin dönüşüm süreçlerinden somut örnekler veren Aksoy; dedesinden babasına, kendisinden çocukları Banu ve Batu Aksoy’a, ikinci nesilden sonra ise şimdi üçüncü nesil olan torununa uzanan kurumsallaşma ve halefiyet hikâyesini paylaştı.
“BENİ FARKLI KILAN BABAMIN KARARI VE AKLIYDI”
Konuşmasına ailesinin köklerine değinerek başlayan Erdal Aksoy, ticaret serüveninin genç yaşta girişimcilik cesaretiyle Batum’a göç eden dedesiyle başladığını belirtti. Sovyet döneminde yaşanan dramatik değişimlerin ardından ailenin Erzurum’a, geldiğini aktaran Aksoy “Babam da annesi hasta olduğu için onun gelemeyecek durumunda son günlerinde başında beklemek için Batum’da kalıyor. O saray gibi evlerden hakikaten Doktor Jivago’nun tam hayatını yaşamış bir aileyiz. Bir koridorda annesinin ölümüne kadar bekliyor ve sonra da Sibirya’ya sürülüyor. Babam getiriliyor ve Erzurum’a geliyor. Babam ticaretle uğraşıyordu; odun, kömür, kereste satıyordu. Ama bizi o zorluklarla İstanbul’a taşırken amacı kendi işini devam ettirmemiz değildi. Yeni gelen neslin, çağının işlerini yapabilmemizi sağlamaktı. Beni Erzurum’daki diğer çocuklardan farklı kılan babamın o aklı, o ileri görüşlü kararı ve fedakârlığı oldu” dedi.
İstanbul Teknik Üniversitesi Elektronik Mühendisliği eğitimi sonrası Türkiye’nin o dönemki sanayi yapısı gereği enerji sektörüne yöneldiğini aktaran iş insanı, Turcas, Shell ortaklığı, Petkim’in özelleştirilmesi, Türkiye’nin ilk özel rafinerisi projesi ve uluslararası boru hatları gibi dev enerji atılımlarının temelinde bu vizyonun yer aldığını dile getirdi.
“OFİSİ KENDİ KURAN ÇOCUK, BABASININ GÖLGESİNDE KALMAZ”
Erdal Aksoy, aile şirketlerinin en kritik sınavlarından birinin ikinci neslin şirkete entegrasyonu olduğuna işaret ederek kızı Banu Aksoy ve oğlu Batu Aksoy ile yaşadığı deneyimleri aktardı.
Kızının Berkeley Üniversitesi’ndeki tez çalışmalarını yarıda kestirerek Türkiye’de henüz ofisi dahi kurulmamış uluslararası bir enerji projesinin başına geçirdiğini anlatan Aksoy, “Kıyametler koptu, ailem beni suçladı. Fakat şunu biliyordum. Eğer kızım o şirketin ofisi dahi açılmadan en baştan mutfağına girerse, işin gerçek sahibi olurdu. Aksi halde hangi tezi yaparsa yapsın, şirkete sonradan geldiğinde herkes onu ‘patronun-babasının kızı’ olarak görecekti. Kendisiyle ancak 20 yıl sonra helalleşebildik ve bana hak verdi” diye konuştu.
Çocuklarının şirkete geldikleri ilk andan itibaren doğrudan tepe yönetime getirilmediğini belirten Aksoy, 8-10 yıl süren yoğun bir saha ve mutfak tecrübesinin ardından yönetim kuruluna girdiklerini vurguladı.
“BÜROKRASİYİ TANIMADAN TİCARET OLMAZ”
Çocuklarına ayrı bir ofis tahsis ederek başlarına Enerji Bakanlığı’nın tecrübeli eski bir müsteşar yardımcısını getirdiğini söyleyen Aksoy, kurumsal devlet terbiyesi ve mevzuat hâkimiyetinin aile şirketleri için vazgeçilmez bir zemin olduğunu belirtip, “Bana ‘Biz memur mu olacağız?’ dediler. Hayır, Türkiye’de iş yapacaksanız mevzuatı ve işin mutfağını bilmeden yapamazsınız. Nitekim o dönem EPDK’nın kuruluş sürecinde yurt dışı modellerini inceleyen, sektör mevzuatının adeta alfabesini yazan mutfak çalışmalarını yönettiler” ifadelerini kullandı.
KENDİ HALEFİNİ BELİRLEME SÜRECİNİ ÇOCUKLARINA BIRAKTI
Yetki devrinin krizsiz yönetilmesinde aile içi liyakat ve uzlaşının rolüne dikkat çeken Aksoy, icrayı ve yönetim kurulu başkanlığını birbirinden ayırma sürecini paylaştı. İki kardeşin kendi aralarında anlaşarak Banu Aksoy’un Yönetim Kurulu Başkan Vekilliği’ni, Batu Aksoy’un ise CEO’luk görevini üstlendiğini aktaran Erdal Aksoy, bağımsız üyelerin ağırlıkta olduğu yönetim kurullarıyla kurumsallaşmanın tamamlandığını söyleyerek, “Biz aileden 3 kişiysek, yönetim kurulunda 4 üye (üçü yabancı) yer alıyor. Her biri dönemin ihtiyaçlarına ve krizlerine göre formasyon sahibi profesyonellerden oluşuyor. Kurumsallaşma sadece söylem değil, masayı bağımsız akla açabilmektir” dedi.
ÜÇÜNCÜ NESİL HAZIRLIĞI VE GELECEĞE GÜVEN
Bugün üçüncü neslin (torunların) küresel standartlarda eğitim alarak aile mirasını geleceğe taşımak üzere hazırlandığını ifade eden Aksoy, “”Geçiş devirleri çok kısa sürede olmadı, belli bir olgunlaşma süresinin sonunda gerçekleşti. Çocuklarım benden daha güçlü olduklarını gösterdiler. Geçiş devresini çok iyi atlattık ve bundan tatmin oldum. Şirketi daha ileriye taşımak için üçüncü nesle yöneldim. Üçüncü nesilde şanslıyız, mükemmel yetişiyorlar. Üçüncü nesli yetiştirme heyecanı çekiyorum. Bunu hiç açıklamamıştım: Benim torunum çok iyi okudu. Aile yapısından gelen bir durum; torunum aynı zamanda Ege kökenlidir, Prof. Dr. Işık Tarakçıoğlu Bey’in de torunudur, müşterek torunumuzdur. Wharton Üniversitesi’ni kafasına taktı. Çok zor bir üniversite. ‘Evladım ne olur, bir iki tane daha alternatif koy’ dedik ama ‘Ben oraya gideceğim’ dedi. Wharton neticesi çıkana kadar beni öyle bir stresle yaşattı ki… Torunumun Wharton Üniversitesi’ni kazandığını Amerika’dayken öğrendim” dedi.
Türkiye’nin sanayi ve teknoloji devrimlerinin önceki safhalarını kaçırmış olsa da yeni neslin donanımıyla geleceğin dünyasında mutlaka güçlü bir aktör olacağını belirten Aksoy, “Köklerimiz çok kuvvetli. Önümüz açık, asla bugünün karamsarlıklarının tesirinde kalmayalım. Ufkumuz aydınlık çünkü arkadan son derece donanımlı, çağını anlayan mükemmel bir nesil geliyor” diye konuştu.